Πρόσφατα, λάβαμε την πέμπτη (5η) κατά σειρά αναφορά από ενδιαφερόμενους πολίτες σχετικά με χαλασμένα ή ληγμένα τρόφιμα που αγοράστηκαν από διάφορα καταστήματα στην ευρύτερη περιοχή του Βόλου. Οι αναφορές τους έγιναν καταγγελίες στα αρμόδια όργανα και ταυτόχρονα ανέδειξαν ένα κρίσιμο ζήτημα που επηρεάζει τόσο τους καταναλωτές όσο και τους καταστηματάρχες της εστίασης, εγείροντας ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων, την ικανοποίηση των πελατών και τις επιπτώσεις στην υγεία, ιδιαίτερα για ευάλωτες ομάδες ανθρώπων, όπως τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι.

Ο αριθμός των καταγγελιών ήταν αρκετός για να ενεργοποιηθεί κλιμάκιο τριών ατόμων της Ένωσης και να διερευνήσουμε τα βαθύτερα αίτια του φαινομένου των αλλοιωμένων τροφίμων. Μέσω σχολαστικών επιθεωρήσεων και φωτογραφιών που τραβήξαμε κατά τη διάρκεια κλειστού ωραρίου, μοντελοποιήσαμε τις υποθέσεις και με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης αποκαλύψαμε με ασφάλεια ένα κοινό στοιχείο που συμβάλλει στο πρόβλημα: Υπερβολική έκθεση στην υπεριώδη (UV) ακτινοβολία του ηλιακού φωτός.

Τα καταστήματα για τα οποία υπήρξε παράπονο, έχουν ψηλά παράθυρα και σύμφωνα με τα υπολογιστικά μοντέλα, κατά τους ανοιξιάτικους, καλοκαιρινούς και φθινοπωρινούς μήνες, η γωνία του ήλιου πέφτει απευθείας σε διαφανή ψυγεία και πάγκους προβολής προϊόντων. Κάποια από τα καταγγελθέντα καταστήματα δέχονται έντονη ηλιακή ισχύ, ήδη από τις 12 το μεσημέρι. Η άμεση έκθεση στο ηλιακό φως έθεσε σε κίνδυνο τη διαδικασία ψύξης και οδήγησε σε αλλοίωση ευπαθών ειδών. Παρατηρήσαμε προϊόντα με βάση το γάλα, τη σοκολάτα, το μέλι, τη ζάχαρη, τα αυγά και το κοτόπουλο. Οι επιπτώσεις των αλλοιωμένων τροφίμων δεν αντανακλώνται μόνο στους καταναλωτές που αντιμετωπίζουν κινδύνους για την υγεία τους αλλά και για τους ίδιους τους καταστηματάρχες, των οποίων διακυβεύεται η ικανοποίηση των πελατών τους, άρα και η φήμη τους (ISO 9001:2015).

Η Ένωση Καταναλωτών Βόλου και Θεσσαλίας προτείνει τα παρακάτω μέτρα για την αντιμετώπιση και το μετριασμό του πρόσφατα επαναλαμβανόμενου φαινομένου των αλλοιωμένων τροφίμων.

1. Αναδιάταξη των μηχανημάτων προβολής στα καταστήματα εστίασης, σε σημεία που ελαχιστοποιείται η άμεση έκθεση ευαίσθητων προϊόντων διατροφής στο ηλιακό φως. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τη μετεγκατάσταση προϊόντων μακριά από τα ψηλά παράθυρα.
2. Εγκατάσταση περσίδων ή σκιάστρων.
3. Επένδυση σε γυαλί κατά της υπεριώδους ακτινοβολίας (UV Filter Glass) στα ψυγεία και στις γυάλινες βιτρίνες. Αυτή η επένδυση βοηθάει στην ελαχιστοποίηση της απορρόφησης της υπεριώδους ακτινοβολίας, επιτρέποντας παράλληλα την ορατότητα και την παρουσίαση των προϊόντων.
4. Τακτική συντήρηση των ψυκτικών συστημάτων για τη βελτιστοποίηση της απόδοσης και την αποφυγή δυσλειτουργιών. Η σωστή συντήρηση μπορεί να βοηθήσει στην παράταση της ζωής των ψυγείων και να εξασφαλίσει τον έλεγχο της θερμοκρασίας στους θαλάμους ψύξης.
5. Χρήση προστατευτικών καλυμμάτων όταν η αναδιάταξη των μηχανημάτων δεν είναι εφικτή. Τα προστατευτικά καλύμματα ή αλλιώς “ασπίδες” είναι ειδικές διατάξεις υλικών που δεν επιτρέπουν στο ηλιακό φως και την υπεριώδη ακτινοβολία να περάσει από την πίσω πλευρά. Είναι ελαστικά και τοποθετούνται/αφαιρούνται σε ελάχιστο χρόνο.
6. Συνεργασία με μηχανολόγους για την αυτοματοποίηση του μήκους της τέντας, ανάλογα με την ένταση του ήλιου.

Από την Ομάδα Εργασίας για τα Δικαιώματα και υπεράσπιση των καταναλωτών, Ένωση Καταναλωτών Βόλου και Θεσσαλίας

Τον τελευταίο καιρό αντιλαμβανόμαστε ότι τα δικαιώματα των καταναλωτών έχουν γίνει ολοένα και πιο σημαντικά, ειδικά στον τομέα του λιανικού εμπορίου.

Οι καταναλωτές έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν τις τιμές των προϊόντων που σκοπεύουν να αγοράσουν. Είναι σημαντικό για τα σούπερ μάρκετ να εμφανίζουν ακριβείς πληροφορίες τιμών μέσω ενδεικτικών πινακίδων, ετικετών ή άλλων μέσων. Η μη παροχή τέτοιων πληροφοριών παραβιάζει τα δικαιώματα των καταναλωτών και μπορεί να επιφέρει πρόστιμα στους ιδιοκτήτες των σούπερ μάρκετ.

Είναι σημαντικό, οι καταναλωτές, να δίνουν προσοχή στις εμφανίσεις των τιμών κατά τις αγορές τους. Εάν παρατηρούνται οποιεσδήποτε αποκλίσεις ή έλλειψη πληροφοριών τιμών για τα προϊόντα, έχουν το δικαίωμα να αντιμετωπίσουν το ζήτημα.

Βήματα που μπορείτε να κάνετε:

1. Ενημερώστε τον υπεύθυνο ή το προσωπικό του καταστήματος για τυχόν διαφορές τιμών.
2. Λάβετε υπόψιν το προϊόν, τη θέση του και τυχόν σχετικές λεπτομέρειες για να τεκμηριώσετε το ζήτημα.
3. Εάν το πρόβλημα παραμένει, εξετάστε το ενδεχόμενο να επικοινωνήσετε με τις αρχές προστασίας των καταναλωτών ή με οργανισμούς όπως τη δική μας Ένωση για βοήθεια.
4. Εξοικειωθείτε με τους νόμους και τους κανονισμούς για την προστασία των καταναλωτών για να διεκδικείτε αποτελεσματικά τα δικαιώματά σας.

Να θυμάστε, η διαφάνεια και η ακεραιότητα των τιμών είναι το κλειδί για τη διασφάλιση δίκαιων και ηθικών επιχειρηματικών πρακτικών. 

ΦΩΤΗΣ ΣΠΑΝΟΣ
Τα ψιλά γράμματα των συμβολαίων καθώς και ορισμένες προσφορές στο διαδίκτυο, αλλά και στα μάρκετ πρέπει να προσέχουν οι καταναλωτές σύμφωνα με την Ένωση Καταναλωτών Βόλου, προκειμένου να μην πέφτουν θύματα παραπλάνησης.
Οι καταγγελίες στην Ένωση Καταναλωτών για προσφορές που τελικά δεν ήταν…προσφορές, δεν είναι και λίγες. Ο αντιπρόεδρος της Ένωσης Καταναλωτών Βόλου κ. Αλέξανδρος Κουτσελίνης ανάφερε πως ««Έχουμε και εμείς ως ένωση καταναλωτών διάφορες αναφορές και καταγγελίες για πράγματα που συμβαίνουν στα μάρκετ στο πλαίσιο της πολιτικής προώθησης προϊόντων από εταιρείες που πολλές φορές είναι στα όρια της νομιμότητας και κάποια από αυτά μπορεί να είναι παράτυπα. Για παράδειγμα υπάρχει μια πολιτική των μάρκετ βασιζόμενες και στην ψυχολογία των πελατών να προσφέρουν συνεχώς προσφορές είτε με την μορφή ένα συν ένα προϊόν είτε με 20-30% μεγαλύτερη ποσότητα. Αυτές οι πολιτικές μπορεί βραχυπρόθεσμα να ωφελούν τους καταναλωτές, αλλά γενικότερα είμαστε αντίθετοι ως ένωση καταναλωτών, γιατί θολώνουν τον ανταγωνισμό και δεν μπορεί ο καταναλωτής να συγκρίνει άμεσα τις τιμές, ώστε να έχει μια ξεκάθαρη εικόνα. Για παράδειγμα έχουμε εντοπίσει προϊόντα, όπου η τιμή που είχε το ένα συν ένα προϊόν είναι υψηλότερη από το αν αγόραζε ο καταναλωτής δύο προϊόντα μεμονωμένα. Επίσης είδαμε το προηγούμενο διάστημα μείωση ποσοτήτων στις ίδιες ακριβώς συσκευασίες. Μειώνεται δηλαδή το περιεχόμενο, χωρίς αντίστοιχα να αλλάζει η συσκευασία και η τιμή. Επίσης μία ακόμη τακτική των μαρκετ είναι τα προνομιακά ράφια. Στα ράφια που βρίσκονται στο ύψος του ματιού μας ή φτάνει το χέρι μας, είναι τα πιο δημοφιλή και ακριβά προϊόντα, γι’ αυτό και πρέπει να ψάχνουμε τα πάνω ή κάτω ράφια για να επιλέξουμε και άλλα πιο φθηνά ίσως προϊόντα που καλύπτουν τις ανάγκες μας».
Ο κ. Κουτσελίνης ανέφερε πως υπάρχουν και άλλες περιπτώσεις παραπλάνησης καταναλωτών από τις λεγόμενες προσφορές. «Έχουμε καταγγελίες για προσφορές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου εταιρείες πωλούν σε πολύ δελεαστικές τιμές διάφορα αγαθά. Το πρόβλημα είναι πως σύμφωνα με τις καταγγελίες καταναλωτών, πλήρωσαν για το προϊόν, αλλά τελικά είτε δεν το έχουν παραλάβει ακόμη είτε όταν το παρέλαβαν, διαπίστωσαν πως ήταν τελείως διαφορετικό από αυτό που είχαν παραγγείλει, δηλαδή τελείως ευτελούς αξίας. Το θέμα είναι πως αυτές οι εταιρείες δεν έχουν στοιχεία επικοινωνίας ή αν έχουν τηλέφωνο, και τους καλέσεις, μετά δεν το σηκώνουν, ενώ η έδρα τους είναι συνήθως στο εξωτερικό. Γι’ αυτό και οι καταναλωτές που θέλουν να ψωνίσουν από το διαδίκτυο να κινούνται κυρίως μέσα από τις επίσημες ιστοσελίδες».
Ο κ. Κουτσελίνης αναφέρθηκε και στα ψιλά γράμματα των συμβολαίων με διάφορες εταιρείες, όπου συνήθως οι καταναλωτές εκπλήσσονται δυσάρεστα. «Μια τέτοια περίπτωση είναι τα μπλε τιμολόγια ρεύματος που έχουν και την έγκριση της ρυθμιστικής αρχής ενέργειας, άρα και της κυβέρνησης. Στα μπλε τιμολόγια η τιμή είναι σταθερή για ένα χρόνο. Υπάρχει, όμως στα ψιλά γράμματα ένας όρος, που λέει ότι σε περίπτωση ακραίας διακύμανσης, δηλαδή αύξησης, της τιμής, μπορεί η εταιρεία του ρεύματος να καταγγείλει μονομερώς τη σύμβαση, που συνιστά παραπλάνηση του καταναλωτή, καθώς δεν θα είναι σταθερό τιμολόγιο. Γενικότερα η κατάσταση στα τιμολόγια ρεύματος είναι ρευστή. Εμείς θέλαμε να υπάρχει ένα τιμολόγιο με ξεκάθαρο ορίζοντα τιμής για ένα εξάμηνο ή ένα χρόνο, χωρίς δώρα, εκπτώσεις, χρώματα και άλλα. Τώρα εκτός από τα τέσσερα χρωματιστά τιμολόγια, υπάρχουν άλλα δέκα είδη τιμολογίων, όπου ο καταναλωτής χάνεται».

Λαμβάνοντας υπόψη την επερχόμενη 40ήμερη νηστεία του Ορθόδοξου Πάσχα, αρκετοί καταναλωτές αναζητούν όλο και περισσότερο προϊόντα απαλλαγμένα από συστατικά ζωικής προέλευσης για να ευθυγραμμιστούν με τις διατροφικές τους προτιμήσεις.

Ωστόσο, πρόσφατη έρευνα της ομάδας εργασίας «Ασφάλεια Τροφίμων και Διατροφή» της Ένωσης Καταναλωτών Βόλου και Θεσσαλίας αποκάλυψε πιθανές αποκλίσεις στην επισήμανση των προϊόντων που μπορεί να επηρεάσουν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών.

Μια τέτοια περίπτωση αφορά ένα λευκό τυρί που υποτίθεται ότι απευθύνεται σε χορτοφάγους καταναλωτές (Vegetarians) λόγω της περιεκτικότητάς του σε φυτικά λιπαρά. Ωστόσο, μια πιο προσεκτική εξέταση των συστατικών του προϊόντος αποκαλύπτει την παρουσία πυτιάς και αποβουτυρωμένου γάλακτος σε σκόνη, καθιστώντας το ακατάλληλο για όσους ακολουθούν αυστηρές χορτοφαγικές δίαιτες. Η πυτιά είναι ένα σύμπλεγμα ενζύμων που προέρχονται από το εσωτερικό του στομάχου των μοσχαριών, που χρησιμοποιούνται στην τυροκόμηση, για την πήξη του γάλακτος και τον διαχωρισμό του σε τυρόπηγμα και ορό γάλακτος. Τέλος, παρατηρήθηκε αρκετή ποσότητα πρωτεΐνης (16 %) που δε συναντάται στα νηστίσιμα υποκατάστατα γαλακτοκομικών προϊόντων. Αυτή η απόκλιση εγείρει ανησυχίες σχετικά με την ακρίβεια και τη διαφάνεια της επισήμανσης των προϊόντων, ιδίως σε σχέση με τις διατροφικές προτιμήσεις και πεποιθήσεις.

Οι καταναλωτές θα πρέπει να ενθαρρύνονται να γυρίζουν τις συσκευασίες και να διαβάζουν προσεκτικά τις ετικέτες, καθώς οι ζωτικές πληροφορίες βρίσκονται συχνά στο πίσω μέρος. Είναι επιτακτική ανάγκη για τους παραγωγούς να συμμορφώνονται με τους κανονισμούς επισήμανσης και να παρέχουν ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τα συστατικά που περιέχονται στα προϊόντα τους. Με αυτό τον τρόπο, οι καταναλωτές διασφαλίζουν τις διατροφικές τους προτιμήσεις.

Η λαγάνα διαφέρει μόνο στο σχήμα από το κοινό ψωμί, όμως, η τιμή της είναι δυσανάλογα υψηλή. 

Ο ταραμάς πρέπει να έχει χρώμα λευκό έως καστανό ανοιχτό , ομοιόμορφο σε όλη την ποσότητα. Ο κόκκινος ταραμάς είναι φθηνότερος αλλά ποιοτικά κατώτερος και περιέχει χρωστικές ουσίες.

Η ταραμοσαλάτα καλύτερα να παρασκευάζεται στο σπίτι από ταραμά ποιότητας, γιατί έτσι αποφεύγουμε τις χρωστικές ουσίες που περιέχουν οι έτοιμες.

Ο χαλβάς παρασκευάζεται από ταχίνι, ζάχαρη  κλπ. και περιέχει πρωτεΐνες, υδατάνθρακες και ακόρεστα λιπαρά σε ιδανικές αναλογίες για τη διατροφή μας, όμως η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να προσθέσει κιλά.
Τα τουρσιά είναι λαχανικά διατηρημένα σε λάδι, ξύδι και άλμη και δεν πρέπει να καταναλώνονται από άτομα με ευαισθησία στο στομάχι. Προτιμήστε τα τυποποιημένα ή επώνυμα χύμα.

Ελιές. Δεν επιτρέπεται η ανάμιξη από τους εμπόρους διαφόρων τύπων ελιάς. Οι αλατισμένες ελιές, τα τουρσιά και οι ταραμοσαλάτες περιέχουν πολύ αλάτι και ανεβάζουν τη πίεση.

Τα θαλασσινά είτε πωλούνται χύμα, είτε συσκευασμένα, πρέπει να μας δίνονται συγκεκριμένες πληροφορίες, μέσω της ετικέτας τους όπως:

η εμπορική ονομασία (π.χ. γάβρος, σουπιά), η προέλευση (χώρα και ζώνη αλίευσης π.χ. FAO39), η μέθοδος παραγωγής (π.χ. αλιεύτηκε στη θάλασσα ή «εκτροφής ή υδατοκαλλιέργειας) και η τιμή πώλησης, ανά κιλό.
Καταναλώνουμε με μέτρο τα θαλασσινά, γιατί ανεβάζουν τη χοληστερίνη ενώ είναι εξαιρετικά ευαίσθητα και η αλλοίωση τους μπορεί να προκαλέσει προβλήματα υγείας.
Χταπόδια, Καλαμάρια, Σουπιές, Μοσχιοί, Θράψαλα  

Προσέχουμε να έχουν την οσμή της θάλασσας, η σάρκα να είναι συμπαγής, ελαστική, γυαλιστερή, τα πλοκάμια να είναι ανθεκτικά στο τράβηγμα, τα μάτια γυαλιστερά, ζωηρά χωρίς κηλίδες. Το ροζ χρώμα της επιφάνειας της σάρκας είναι η συχνότερη αλλοίωση.

Γαρίδες, Καραβίδες, Αστακοί, Καβούρια

Όταν είναι ζωντανά εμφανίζουν κινήσεις στις κεραίες και στα πόδια, έχουν την οσμή της θάλασσας, τα αρθρωτά τους μέρη είναι στερεά και η επιφάνειά τους γυαλιστερή. Να είναι ανοιχτόχρωμα, όχι μελανού χρώματος και να μην έχουν μαύρες κηλίδες στο σώμα.
Μύδια, Γυαλιστερές, Στρείδια

Ταοστρακοειδή πρέπει να είναι ζωντανά πριν καταναλωθούν, τα κελύφη τους να είναι κλειστά  ή αν είναι λίγο ανοιχτά, με την ελάχιστη πίεση πάνω στο κέλυφος πρέπει να κλείνουν μόνα τους.

Τα κατεψυγμένα πρέπει να συντηρούνται στα σημεία πώλησης σε ψυγείο – καταψύκτη με θερμοκρασία – 18ο C και να υπάρχουν όλα τα στοιχεία του παρασκευαστή στην συσκευασία, ο κωδικός αριθμός έγκρισης της ΕΕ και η ημερομηνία κατάψυξης και λήξης.

Οι κονσέρβες με θαλασσινά, ντολμαδάκια κλπ.  πρέπει να μην είναι διογκωμένες και να μην έχουν εξωτερική σκουριά. Το περιεχόμενο να έχει κανονικό χρώμα και μυρωδιά. Οι κονσέρβες γενικά έχουν πολλά πρόσθετα, συντηρητικά κ.α.

Ψάρια Πρέπει να έχουν την οσμή της θάλασσας, επιφάνεια υγρή, στιλπνή και όχι πλαδαρή, μάτια  ζωηρά και όχι θολά, βράγχια κόκκινα και όχι καφέ. 

Προσοχή. Διάφορα είδη θαλασσινών διαφέρουν ελάχιστα μεταξύ τους, διαφέρουν όμως πολύ, όσον αφορά την τιμή πώλησής τους, πχ. χταπόδια – μοσχιοί, μπαρμπούνια-κουτσομούρες.
Αλιεύματα, από υδατοκαλλιέργειες πρέπει να το αναγράφουν στην πινακίδα πώλησής τους. Στα είδη αυτά περιλαμβάνονται τσιπούρες, λαβράκια, φαγκριά, μυλοκόπια, χιόνες,  μυτάκια, σολομός, γαρίδες, πέστροφες κ.ά. Θα πρέπει να επισημανθεί, η μεγάλη ομοιότητά τους, με τα άγρια είδη (ελευθέρας βοσκής), αλλά και η μεγάλη διαφορά στις τιμές τους, με συνακόλουθο τον κίνδυνο παραπλάνησης του καταναλωτή.

Ψυγείο Δεν αφήνουμε τα τρόφιμα σε θερμοκρασία περιβάλλοντος περισσότερες από δύο ώρες. Δεν υπερφορτώνουμε το ψυγείο με τρόφιμα. Τοποθετούμε τα μαγειρεμένα  τρόφιμα πάνω από τα ωμά.     

Η νηστεία εκτός από τα τσιπουράδικα, τα θαλασσινά και τις ταραμοσαλάτες, περιλαμβάνει σημαντικά τρόφιμα της μεσογειακής διατροφής όπως λαχανικά, φρούτα, δημητριακά ολικής άλεσης, όσπρια κ.α

Καλή Σαρακοστή   

Κατά τον έλεγχο της συσκευασίας, παρατηρήσαμε την ίδια μάζα, ίδιο μέγεθος και ίδιο σχήμα, από την ίδια εταιρεία. Ωστόσο, η διαφορά τιμής, βρισκόταν στις λεπτομέρειες. Η φθηνότερη παραλλαγή είχε 70% κριθάρι, ενώ η ακριβότερη είχε 50% κριθάρι. Αλλά ποιοι παράγοντες συμβάλλουν σε τέτοιες «περίεργες» διαφοροποιήσεις στην τιμολόγηση;

1) Θέση στην αγορά: Οι παραγωγοί συχνά τοποθετούν τα ανάλατα προϊόντα ως πιο υγιεινά, στοχεύοντας σε καταναλωτές που έχουν επίγνωση της υγείας και είναι πρόθυμοι να πληρώσουν κάτι παραπάνω, για τέτοιες επιλογές.

2) Δυναμική της προσφοράς και ζήτησης: Εάν η ανάλατη έκδοση παρουσιάζει υψηλότερη ζήτηση, οι παραγωγοί ενδέχεται να επωφεληθούν από αυτή τη δημοτικότητα και να ορίσουν υψηλότερη τιμή, ευθυγραμμισμένη με τις βασικές αρχές της προσφοράς και της ζήτησης.

Η κατανόηση αυτών των λεπτών διαφοροποιήσεων δίνει τη δυνατότητα στους καταναλωτές να κάνουν ορθές επιλογές. Είναι μια υπενθύμιση ότι ακόμη και οι μικρές διακυμάνσεις στα συστατικά και η εκάστοτε τοποθέτηση στην αγορά μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το κόστος.

Για τους αγοραστές που έχουν επίγνωση της υγιεινών τροφίμων, είναι σημαντικό να ισορροπήσουν τα οφέλη έναντι του πορτοφολιού τους και σε περίπτωση αμφιβολίας, να απευθυνθούν κατευθείαν στους παραγωγούς για διαφάνεια.

Από την Ομάδα Εργασίας για την Ασφάλεια Τροφίμων και τη Διατροφή της Ένωσης Καταναλωτών Βόλου και Θεσσαλίας